Danıştay 4. Daire

Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/3704 E. , 2026/262 K.

"İçtihat Metni" T.C. DANIŞTAY DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2025/3704 Karar No : 2026/262

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Makina Kazan Tarım Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti. VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: İzmir ili, Kemalpaşa ilçesi, ..., ... ada, ... parsel sayılı davacı şirketin maliki olduğu taşınmazda "Buhar Kazanı Üretimi" faaliyeti için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle 31/10/2023 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Toprak Koruma Kurulunca verilmiş bir izin olmaksızın, tarım alanı olarak ayrılmış yerde bulunan işletmeye iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesine hukuken olanak bulunmadığından, davacı şirketçe sırf yapı kayıt belgesi alındığından bahisle işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, taşınmazın tarım dışı amaçla kullanımı için daha önce davalı idarenin başvurusu üzerine İzmir Valiliği Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü'nün 15/01/2015 tarih ve 2313 sayılı işlemiyle izin verilmiş olmasına karşın ruhsat başvurusunun 5403 sayılı Kanun kapsamında gerekli izinlerin alınmadığından bahisle reddi işleminin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ :... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE : 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 1. maddesinde Kanunun amacının, sanayi, tarım ve diğer işyerleri ile her türlü işletmeleri, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının verilmesi, işlerinin basitleştirilmesi ve kolaylaştırılması olduğu belirtilerek, 3.maddesinde; "İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatını vermeye yetkili olan merciler" sayılmış, aynı Kanun'un 4. maddesinde ise; "İznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde, insan sağlığına zarar vermemek, çevre kirliliğine yol açmamak, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak şeklinde öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliğin esas alınacağı" vurgulanmıştır. 10/08/2005 tarih ve 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in, 6. maddesinde yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamayacağı; 17. maddesinde, Gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek veya tüzel kişilerin Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye başvuracağı; 18. maddesinde birinci sınıf gayrisıhhî müesseseleri inceleme kurulunun, ilgilinin başvurusundan itibaren en geç yedi gün içinde tesisin kurulacağı yeri mahallinde inceleyerek, Örnek-3’teki yer seçimi raporu formunu düzenleyerek görüşünü bildirereceği ve kurulun raporunun, ilgili birimin teklifi üzerine yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından üç gün içinde değerlendirilerek yer seçimi ve tesis kurma izni kararını vereceği; 23. maddesinde, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerin işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz edeceği ve 2. fıkrasında yetkili idarelerin, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapacağı beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alacağı; 26. maddesinde ise gayrisıhhî müesseselerin, öncelikle kendi türündeki işyerlerine mahsus sanayi bölgesinde kurulmasının esas olduğu düzenlemelerine yer verilmiştir. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun "Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı" başlıklı 13. maddesinde mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazilerinin tarımsal üretim amacı dışında kullanılamayacağı, ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla maddede öngörülen yatırımlar yönünden bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebileceği ve "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir. / Tarımsal amaçlı yapılar için, projesine uyulması şartıyla ihtiyaç duyulan miktarda her sınıf ve özellikteki tarım arazisi valilik izni ile kullanılır. / (Ek fıkra: 28/10/2020-7255/21 md.) İmar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılan yerler ile kamu yararı kararı alınarak tarım dışı amaçla kullanım izni verilen yerler, yeniden izin alınmaksızın bu amaç dışında kullanılamaz ve planlanamaz..." hükmüne ve "Tarımsal potansiyeli yüksek büyük ovaların belirlenmesi ve korunması" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasında "Büyük ovalarda bulunan tarım arazileri hiçbir surette amacı dışında kullanılamaz. Ancak alternatif alan bulunmaması, kurul veya kurullarca uygun görüş bildirilmesi şartıyla; a)Tarımsal amaçlı yapılar, b)Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler, için tarım dışı kullanımlara Bakanlıkça izin verilebilir. (Ek fıkra: 28/10/2020- 7255/22md.) Bu madde kapsamında izin verilen yerler, yeniden izin alınmaksızın bu amaç dışında kullanılamaz ve planlanamaz..." hükmüne yer verilmiştir. Dosyanın incelenmesinden; İzmir ili, Kemalpaşa ilçesi, ..., ... ada, ... parsel sayılı davacı şirketin maliki olduğu ve tapuda "bağ" olarak ve "5403 sayılı Kanun uyarınca gerekli izinler alınmadan amacı dışında kullanılamaz" beyanıyla kayıtlı bulunan taşınmazda "Buhar Kazanı Üretimi" faaliyeti için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle yapılan 31/10/2023 tarihli başvurunun; İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ... sayılı yazısında "Telafi edilemeyecek sonuçların önüne geçilebilmesi amacıyla 5403 sayılı Kanun kapsamında gerekli izinler alınmadan her ne amaçla olursa olsun tarım arazilerinin amacı dışında kullanımına izin verilmemesi...” denildiğinden ... ... ada, ... parsel üzerinde “Buhar Kazanı Üretimi” ana faaliyetinin yapılmasının uygun" bulunmadığından bahisle reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı; Mahkemenin 25/09/2024 tarihli ara kararına sunulan cevap dilekleri ile ekli belgelerden; taşınmazda inşası tamamlanan 4 katlı yapı için yapı kayıt belgeleri alındığı ve halen yürürlükte olduğunun bildirildiği; taşınmazın 1/1000 ölçekli imar planı bulunmamakla birlikte 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında, "Büyük Ova" sınırlarında "tarım alanı" kapsamında bulunduğu; dava konusu işleme esas ruhsat başvurusunda, "buhar kazanı üretimi faaliyetiyle iştigal etmekteyiz" ifadesine yer verilmesine karşın talep edilen ruhsatın sınıfının belirtilmediği ve davalı idare tarafından da bu yönde bir araştırma- tespite yer verilmediği anlaşılmıştır. Davacı tarafından temyiz dilekçesi ekinde "yeni ulaşıldığı" belirtilerek sunulan bila tarih ve ... sayılı idari yaptırım kararının iptal edildiğine ilişkin yazıda ilgi tutulan İzmir Valiliği Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısında alanın, 5403 sayılı Kanun kapsamında "atölye" yapılmak üzere tarım dışı amaçla kullanımına izin istenilmesi üzerine düzenlenen tarımsal etüd raporunda arazinin "kuru marjinal tarım arazisi" niteliğinde olduğu, daha önce yapılan depo için 5403 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca idari para cezası düzenlendiği ve atölye yapılmak üzere tarım dışı amaçla kullanımının uygun bulunduğunun belirtildiği görülmüştür. Bu durumda; Mahkemece, dava konusu işlemin "yetki" unsuru yönünden bir araştırma yapılmadığı gibi "sebep unsuru" yönünden incelenmesi sırasında İzmir Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Kemalpaşa İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerine ara karar ile taşınmazın tarım dışı amaçla kullanımına izin verilip verilmediği ve davacı tarafından sunulan "atölye" yapımı için verilen iznin ruhsat başvurusuna konu faaliyeti kapsayıp kapsamayacağı hususunun araştırılmadığı ve ayrıca işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuat uyarınca anılan faaliyet için (öncelikle işletmenin sınıfına yönelik) öngörülen koşulların sağlanıp sağlanmadığı hususların da araştırılmadan eksik incelemeyle verilen kararda hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, davanın reddi yolundaki karara karşı yapılan istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz isteminin kabulüne, 2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Başkan ...'nın karşı oyu ve oyçokluğuyla BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 22/01/2026 tarihinde kesin olarak karar verildi. (X) KARŞI OY : Dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, temyiz aşamasında sunulan tarım dışı kullanım izninin, taşınmazın Büyük Ova kapsamına alınmasına ilişkin 21/07/2017 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile 16/06/2023 tarihinde uygun bulunan 1/25.000 ölçekli imar planlarından önce ve "atölye" yapımına özgü olduğu; davacı tarafından ise gayrisıhhi müessese kurulmak istenildiği; karar metninde yer verilen 5403 sayılı Kanun'un 13. maddesinin 4. fıkrası uyarınca her hal ve karda yeniden ve faaliyete özgü tarım dışı kullanım izni alması gerektiği sonucuna ulaşıldığından, temyize konu kararın onanması gerektiği oyuyla aksi yönde oluşan Daire kararına katılmıyorum.

imar